Para skalarów: jak ją rozpoznać i przygotować akwarium do tarła

Para skalarów to samiec i samica, którzy sami wybrali się z grupy, zajęli wspólne miejsce w akwarium i bronią go przed resztą obsady. Takiej pary nie da się złożyć na zamówienie z dwóch przypadkowych ryb, za to da się ją rozpoznać po zachowaniu na kilka dni przed tarłem i dobrze przygotować jej zbiornik.

Jak powstaje para skalarów

Skalary same wybierają sobie partnera. Swann z programu Illinois-Indiana Sea Grant przy Uniwersytecie Purdue opisuje to wprost: zaloty działają w obie strony, raz samiec wybiera samicę, raz samica samca. Dlatego najprostsza metoda, którą podaje i Swann, i baza Seriously Fish, to kupić kilka młodych ryb, wychować je razem i poczekać, aż dobiorą się same. Seriously Fish proponuje grupę sześciu sztuk.

Na efekt trzeba trochę poczekać. Według Swanna skalary dobierają się w pary i próbują tarła w wieku około 10 miesięcy, wyjątkowo samica składa ikrę już w ósmym miesiącu życia. W hodowli laboratoryjnej opisanej przez Ortegę-Salasa dojrzałość płciowa przypadała zwykle między 10 a 12 miesiącem.

O tym, kto z kim się dobierze, decyduje sporo samica. Cacho, Chellappa i Yamamoto sprawdzili, że samice wybierały samców większych, agresywnych, z własnym terytorium i z doświadczeniem w tarle. Ten sam zespół obalił też popularne przekonanie o parach na całe życie. W ich doświadczeniach skalary trzymały się jednego partnera w obrębie cyklu rozrodczego, ale potem pary się rozpadały. W warunkach zbliżonych do naturalnych żadna nie przetrwała trzeciego cyklu, a w zbiornikach doświadczalnych drugiego. Biolodzy nazywają to monogamią seryjną.

Jeśli dopiero zaczynasz ze skalarami, zajrzyj najpierw do naszego artykułu o odmianach i pielęgnacji skalarów. Tutaj zajmujemy się już samym rozrodem.

Jak rozpoznać parę skalarów: zachowanie i brodawki płciowe

Seriously Fish pisze krótko, że płeć skalara trudno określić, a Swann dodaje, że ryby te niełatwo rozróżnić. W poradnikach często pojawia się garb na czole samca, bardziej zaokrąglona głowa albo inny profil brzucha. Swann przytacza te cechy za Loiselle’em i od razu zastrzega, że u młodych dorosłych ryb są praktycznie bezużyteczne. Nie znaleźliśmy też badania, które potwierdzałoby, że po kształcie ciała da się pewnie odróżnić samca od samicy.

Zachowanie mówi więcej niż wygląd

Seriously Fish uważa, że lepszą wskazówką jest zachowanie, bo samce są zwykle bardziej agresywne i terytorialne. Parę poznasz po tym, że dwie ryby trzymają się razem, odsuwają się od reszty grupy i zaczynają bronić kawałka zbiornika. Według Swanna para wybiera terytorium i chroni je przed każdym intruzem. Badania zespołu Cacho pokazują, że partnerzy bronią się nawzajem przed rywalami, a samce bywają szczególnie agresywne na początku rozrodu.

Drugi znak to sprzątanie. Zwykle na dwa, trzy dni przed tarłem para wybiera miejsce na ikrę i czyści je pyskami: skubie i szoruje powierzchnię liścia, kamienia albo szyby. Jeśli widzisz dwa skalary, które na zmianę polerują ten sam liść, tarło jest blisko.

Brodawki płciowe tuż przed tarłem

Jedyny pewny wyróżnik płci pojawia się na krótko przed złożeniem ikry. Z otworu płciowego wysuwają się brodawki płciowe, czyli małe stożki tuż przed płetwą odbytową. Według Swanna i Seriously Fish brodawka samicy zwykle pojawia się pierwsza, jest większa i tępo zakończona. Brodawka samca jest smuklejsza i spiczasta. Poza okresem tarła tego nie zobaczysz, bo bocznie spłaszczone ciało skutecznie je zasłania.

Akwarium do tarła: wysokość, woda i miejsce na ikrę

Dorosły skalar ma około 15 cm długości i 20 cm wysokości albo więcej. Seriously Fish zaleca zbiornik o wysokości co najmniej 50 cm, przy wymiarach nie mniejszych niż 100 na 40 na 50 cm. To dotyczy zwykłego akwarium, w którym mieszka para.

Osobny zbiornik czy ogólny

Para w okresie zalotów robi się bardzo terytorialna. Swann radzi przenieść ją do osobnego zbiornika, żeby nie atakowała współlokatorów i sama nie była przez nich niepokojona. W hodowli opisanej w jego broszurze zbiornik tarliskowy ma 80 litrów, napowietrzanie i dwa filtry gąbkowe. Jeśli chcesz, żeby rodzice sami wychowali młode, Swann zaleca co najmniej 120 litrów. Przy przenoszeniu ryb wyrównaj temperaturę i parametry wody tak samo jak przy aklimatyzacji nowych ryb.

Parametry wody

W naturze skalary żyją w wodzie miękkiej i lekko kwaśnej. Swann podaje dla ryb przygotowywanych do tarła temperaturę od 26 do 28°C, twardość poniżej 80 mg/l i pH od 6,8 do 7,2. Zakres nie jest jednak sztywny. W laboratorium Ortegi-Salasa skalary rozmnażały się przy pH od 7,8 do 9,0, a w badaniu Çelika tarło udało się w 24°C. Dzień świetlny Swann ustala na 8 do 12 godzin, a podmiany robi co tydzień albo co dwa tygodnie, po około 30 procent wody.

Miejsce na ikrę i karmienie

Skalary składają ikrę na pionowych albo pochyłych powierzchniach. W naturze wybierają mocny liść rośliny wodnej i w doświadczeniu zespołu Cacho też najchętniej sięgały po rośliny o szerokich liściach. W akwarium równie dobrze sprawdzi się płytka łupka oparta o szybę, kawałek rury PVC albo sama szyba.

Przed tarłem ryby trzeba dobrze karmić. Swann zauważa, że skalary lepiej radzą sobie przy regularnym żywym i świeżym pokarmie, zwłaszcza gdy szykuje się je do rozrodu. Ortega-Salas przytacza wcześniejsze badanie, w którym skalary karmione wyłącznie rozwielitkami tarły się częściej i składały więcej ikry niż karmione wyłącznie suchym pokarmem w płatkach.

Tarło, ikra i pierwsze dni narybku

Samo tarło wygląda jak powolny taniec nad wyczyszczonym miejscem. Samica przepływa nad nim i składa rząd lepkich jaj, a samiec płynie zaraz za nią i je zapładnia. Tak na zmianę, rząd po rzędzie. Jaja mają około 1,5 do 3 mm i świeżo złożone są przezroczyste. Niezapłodnione po jakimś czasie bieleją.

Ile ich będzie, zależy od samicy. W badaniu Ortegi-Salasa, Cortés i Reyes-Bustamantego na 20 tarłach liczba jaj wahała się od 234 do 1082, średnio około 470. Im cięższa samica, tym więcej jaj, mniej więcej o 20 na każdy gram masy ciała.

Opieka nad ikrą

Po tarle oboje rodzice wachlują ikrę płetwami piersiowymi, żeby woda wokół niej stale się wymieniała, i wybierają białe, martwe jaja. Swann podaje, że larwy wylęgają się po 36 do 48 godzinach. Korzelecka-Orkisz i współpracownicy zmierzyli, że w 28°C pierwsze larwy pojawiły się po około 46 godzinach, a w 24°C rozwój zarodka trwał w badaniu Çelika około trzech dni. Rodzice pomagają larwom wydostać się z osłonek. Samica bierze jajo do pyska i wypluwa larwę na podłoże albo para wygryza je z osłonek.

Od larwy do pływającego narybku

Świeżo wyklute larwy wiszą przyczepione do podłoża. Rodzice przenoszą je z miejsca na miejsce, często do płytkich dołków w dnie. Według Swanna narybek próbuje pływać po 4 do 5 dniach od wylęgu, a sprawnie pływa po kolejnych półtora do dwóch dni. Wtedy dostaje pierwszy pokarm: świeżo wyklute larwy solowca, czyli artemii, trzy do czterech razy dziennie. Swann radzi odessać resztki z dna w ciągu kwadransa, bo zalegający pokarm szybko psuje wodę. Rodzice potrafią opiekować się młodymi nawet osiem tygodni, ale według Swanna narybek najlepiej odłowić najpóźniej w czwartym tygodniu po tarle.

Dlaczego para skalarów zjada ikrę

To najczęstszy zawód przy pierwszym tarle. Swann pisze, że młode pary często zjadają pierwsze złożenia, ale z czasem większość z nich dobrze sprawdza się jako rodzice. Jamajska agencja rybacka dodaje, że niepokojenie ryb w czasie opieki nad ikrą tylko to nasila.

Korzelecka-Orkisz i współpracownicy opisali, jak to wygląda od środka. Najpierw rodzice zjadają martwe jaja, co jest zwykłym sprzątaniem. Jeśli żywych zostaje niewiele, te też znikają. Gdy para traci kontakt z ikrą na dłużej niż kilka minut, na przykład bo coś ją odgania od gniazda, traci instynkt opieki i może zjeść całe złożenie. Wniosek dla Ciebie jest prosty: spokój przy zbiorniku, bez zaglądania z latarką i bez przestawiania wystroju.

Wylęg bez rodziców

Jeśli para uparcie zjada ikrę, możesz wychować narybek sam. Swann opisuje metodę z hodowli: płytkę z ikrą przenosi się do małego zbiornika 12 do 20 litrów z dodatkiem błękitu metylenowego, a pod płytką stawia kamień napowietrzający, który utrzymuje ruch wody wokół jaj. Martwe jaja usuwa się codziennie. Swann zaznacza, że większość hodowlanych skalarów wychowuje się właśnie tak, bez rodziców, a odebranie ikry sprawia, że para przystępuje do tarła częściej. W badaniu Çelika ta sama para składała ikrę ponownie po 15 do 30 dniach, a zespół Cacho liczy cały cykl rozrodczy na około 21 dni.

Najczęstsze pytania

Podsumowanie

Para skalarów powstaje sama, a Ty możesz jej w tym pomóc: daj grupie młodych ryb czas, wysoki zbiornik, ciepłą i niezbyt twardą wodę oraz szeroki liść albo płytkę na ikrę. Pierwsze tarła mogą skończyć się zjedzoną ikrą i to nie powód do zmartwień. Jeśli chcesz zacząć od grupy, wybierz w kategorii skalary, na przykład dzikie odmiany Manacapuru i Rio Nanay albo jasnego skalara platynowego. O dobrane pary zapytaj w naszym sklepie w Czerwionce-Leszczynach.

Źródła: L. Swann, Reproduction of Angelfish, Illinois-Indiana Sea Grant, Purdue University 1993; Seriously Fish, Pterophyllum scalare; M. M. Cacho, M. E. Yamamoto, S. Chellappa, Mating system of the amazonian cichlid angel fish, Brazilian Journal of Biology 2007; M. M. Cacho, S. Chellappa, M. E. Yamamoto, Reproductive success and female preference in the amazonian cichlid angel fish, Neotropical Ichthyology 2006; A. Ortega-Salas i in., Fecundity, growth, and survival of the angelfish under laboratory conditions, Revista de Biología Tropical 2009; K. Korzelecka-Orkisz i in., Early ontogenesis of the angelfish, Neotropical Ichthyology 2012; Ç. Çelik i in., Larval development of the freshwater angelfish, Turkish Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 2014.