Szkodniki roślin w terrarium: ziemiórki, przędziorki, wciornastki i wełnowce

Szkodniki roślin w terrarium to najczęściej ziemiórki, przędziorki, wciornastki, wełnowce i tarczniki, które przyjeżdżają do domu razem z nową rośliną. W zbiorniku ze zwierzętami walczy się z nimi inaczej niż na parapecie: bez oprysków w środku, za to z kwarantanną, myciem roślin i poprawą warunków.

Skąd się biorą szkodniki roślin w terrarium

Zamknięte terrarium nie ma przeciągów, a szkodnik nie wleci do niego przez okno. Prawie zawsze wnosisz go sam, na nowej roślinie, w doniczce albo na kawałku dekoracji. RHS pisze o tym wprost przy wełnowcach: samice nie latają i nie przechodzą daleko, więc zwykle przyjeżdżają na zarażonej roślinie.

Dlatego najlepiej chroni kwarantanna. Ogród Botaniczny w Missouri radzi izolować nowe rośliny przez dwa, trzy tygodnie. RHS przy wełnowcach mówi o co najmniej miesiącu. W tym czasie roślina stoi osobno, a ty co kilka dni oglądasz spód liści, kąty między liśćmi i powierzchnię podłoża. O tym, jak przygotować roślinę do zbiornika już po kwarantannie, piszemy w artykule o aklimatyzacji roślin do terrarium.

Na parapecie roślinę z wełnowcami można opryskać i po sprawie. W zbiorniku z żabą to zły pomysł. Włoscy badacze porównali w 2009 roku skórę żaby ze skórą z ucha świni, która służy w laboratoriach za model skóry człowieka. Każda z pięciu badanych substancji, w tym trzy popularne herbicydy, przechodziła przez skórę żaby znacznie łatwiej.

Ziemiórki: małe muszki nad podłożem

Ziemiórki to drobne, ciemne muszki o długości 3-4 mm, które biegają po podłożu albo powoli krążą nad roślinami. Ich larwy są białawe, półprzezroczyste, mają czarną główkę i do 6 mm długości. Według RHS żywią się głównie martwymi korzeniami, rozkładającą się materią roślinną i grzybnią. Niektóre gatunki podgryzają też miękkie, młode korzenie, więc ryzyko dotyczy przede wszystkim siewek i świeżych sadzonek.

Uniwersytet Minnesoty opisuje ziemiórki jako uciążliwe, ale zwykle nieszkodliwe dla roślin. Program ochrony roślin Uniwersytetu Kalifornijskiego (UC IPM) przestrzega przed pomyłką: więdnąca roślina może mieć zjedzone korzenie, a nie za mało wody. Znacznie częściej powodem jest jednak przelanie, przesuszenie albo gnicie korzeni.

Według UC IPM w temperaturze około 24°C z jaja po trzech dniach wylęga się larwa, po kolejnych dziesięciu zamienia się w poczwarkę, a cztery dni później wychodzi dorosła muszka. Całe pokolenie rozwija się więc w około 17 dni.

Ziemiórki lubią podłoże stale mokre i bogate w materię organiczną, a w terrarium tropikalnym takiego mamy dużo. Nie wysuszysz go jak ziemi w doniczce, ale możesz pilnować, żeby nie stała w nim woda. Pomaga warstwa drenażu, podłoże o grubszej frakcji i rozsądne zraszanie. RHS radzi też przesadzić roślinę do świeżego podłoża, bo stare wyrzucasz razem z jajami i larwami.

Do sprawdzenia, czy w podłożu są larwy, UC IPM podaje prosty sposób. Połóż na podłożu plaster surowego ziemniaka przeciętą stroną w dół. Larwy go uwielbiają, więc po kilku dniach zdejmujesz plaster razem z nimi i kładziesz nowy. Żółte tablice lepowe łapią dorosłe muszki, ale RHS ostrzega, że łapią też wiele innych drobnych bezkręgowców.

Z gotowych środków UC IPM wymienia bakterię Bacillus thuringiensis odmiany israelensis (Bti), która działa tylko na larwy muchówek, na przykład komarów i ziemiórek. W pomieszczeniach Bti się nie namnaża, więc podlewanie trzeba powtarzać mniej więcej co pięć dni. Drapieżnego roztocza Stratiolaelaps w terrarium raczej nie używaj. UC IPM pisze, że w pojedynczych roślinach domowych słabo się sprawdza, a poza larwami ziemiórek zjada też skoczogonki, czyli twoją ekipę sprzątającą.

Przędziorki i wciornastki: szkodniki suchego powietrza

Przędziorek chmielowiec mierzy do 1 mm, więc widać go dopiero przy dużej liczbie albo przez lupę. Według RHS mimo nazwy zwykle jest żółtozielony z dwiema ciemnymi plamkami, a pomarańczowoczerwony robi się dopiero jesienią i zimą. Pierwszy objaw to drobne, jasne nakrapianie na wierzchu liścia. Pod spodem siedzą roztocza z kulistymi jajami i białymi wylinkami, a przy silnym ataku pojawia się delikatna pajęczynka.

RHS podaje, że przędziorek dobrze czuje się w cieple i suchym powietrzu. W 10°C pełny cykl rozwoju trwa około 55 dni, a w 21°C tylko 12 dni. Wilgotne terrarium tropikalne nie daje mu więc najlepszych warunków. Bardziej narażone są rośliny trzymane poza zbiornikiem, w ogrzewanym pokoju, i te, które stamtąd przynosisz. O tym, co kaloryfer robi z powietrzem w pokoju, piszemy w artykule o terrarium w sezonie grzewczym.

RHS zaznacza, że regularne zraszanie i wysoka wilgotność zmniejszają ryzyko, ale same przędziorka nie zwalczą. W zbiorniku tropikalnym wilgotność łatwiej utrzymać automatem, na przykład systemem Aqua-Tech Jungle Mist Compact, niż ręcznym spryskiwaczem. Do zwalczania RHS wymienia drapieżnego roztocza Phytoseiulus persimilis, który zjada wszystkie stadia przędziorka. Rozpoznasz go po pomarańczowoczerwonym ciele w kształcie gruszki i po tym, że porusza się szybciej niż przędziorek.

Wciornastki składają jaja w nacięciach w liściach, łodygach i kwiatach. Według Ogrodu Botanicznego w Missouri młode żerują od 7 do 14 dni, a potem u większości gatunków spadają do podłoża, zakopują się i tam przepoczwarczają. Objawy to srebrzyste smugi na liściach i czasem czarne kropki odchodów. Do wykrywania ogród zaleca jasnoniebieskie tablice lepowe zawieszone nad roślinami. Rośliny trzymane zbyt sucho wciornastki niszczą częściej, więc po zwalczaniu warto podnieść wilgotność.

Wełnowce i tarczniki w rozetach bromelii

Wełnowca zwykle zauważasz jako biały, puszysty wosk w kątach liści albo w innych osłoniętych miejscach rośliny. Pod nim siedzą owady i ich pomarańczoworóżowe jaja. Według RHS dorosła samica ma do 4 mm, a młode latem dorastają w około miesiąc. Wełnowce wydzielają lepką spadź, na której rośnie czarny nalot grzyba, tak zwana sadzaczka. Niektóre gatunki żyją na korzeniach, więc przy ciężko chorej roślinie zajrzyj też do bryły korzeniowej. W rozecie neoregelii czy między liśćmi tillandsji wełnowiec ma idealną kryjówkę.

Tarczniki wyglądają jak małe, przyklejone łuski. Mizell z Uniwersytetu Florydy pisze w poradniku o bromeliach, że zwalczanie ich jest często trudne. Jaja przypominają drobne ziarenka piasku i leżą pod dorosłą samicą, a ruchliwe są tylko młode larwy, tak zwane łaziki. Martwa tarczka potrafi długo trzymać się liścia, więc zanim zaczniesz walczyć, podważ kilka i sprawdź, czy pod spodem coś żyje.

Na kilka sztuk Mizell radzi metodę mechaniczną: rozgnieść albo zdrapać owady palcem lub narzędziem, a potem umyć roślinę wodą pod umiarkowanym ciśnieniem. Trzeba przy tym zniszczyć wszystkie stadia, łącznie z jajami. Tillandsje łatwo w ten sposób umyć w całości, bo nie mają doniczki. Jak je potem dobrze wysuszyć, piszemy w artykule o podlewaniu tillandsji.

Jak zwalczać szkodniki roślin w terrarium ze zwierzętami

Roślinę leczysz poza zbiornikiem. Wyjmij ją, odizoluj od pozostałych i dopiero wtedy działaj. Przy pojedynczych wełnowcach i tarcznikach wystarczy mechanicznie je usunąć i umyć roślinę. Przy większej liczbie Mizell wymienia mydła ogrodnicze i oleje ogrodnicze, które zabijają owada przez kontakt i nie zostawiają trwałej trucizny. Zwykle potrzeba od 2 do 4 zabiegów co 3-7 dni, bo za pierwszym razem nie wszystkie jaja zginą.

Mydła i oleje mogą poparzyć liście, szczególnie u wrażliwych roślin i w bardzo wysokiej albo bardzo niskiej temperaturze. Dlatego Mizell zaleca najpierw próbę na kilku liściach i obserwację przez 3-5 dni. Zanim roślina wróci do zbiornika, wypłucz ją dokładnie czystą wodą i przetrzymaj w kwarantannie, aż przez kilka tygodni nie zobaczysz nowych szkodników.

Gdy roślina jest silnie zaatakowana, RHS i Mizell mówią to samo: często prościej ją wyrzucić, niż leczyć. Szczególnie jeśli w zbiorniku zostało kilka innych roślin, które mogą być następne. Pomóc mogą też biedronki Cryptolaemus na wełnowce, ale RHS zaznacza, że potrzebują wysokiej temperatury i działają głównie od maja do września. Ich larwy wyglądają przy tym jak duże wełnowce, więc nie zgnieć ich przez pomyłkę.

Na koniec poprawka warunków, bo to one decydują, czy szkodnik wróci. Podłoże ma być wilgotne, ale nie mokre, powietrze wilgotne, ale ruchome. Jak to pogodzić, piszemy w artykule o wentylacji w terrarium. Więcej o ziemiórkach przeczytasz po angielsku w materiałach RHS i UC IPM.

Najczęstsze pytania

Czy ziemiórki w terrarium są groźne dla roślin?

Dorosłe muszki roślinom nie szkodzą, a larwy żywią się głównie martwą materią organiczną i grzybnią. Problem robi się przy dużej liczbie larw w stale mokrym podłożu, gdy podgryzają młode korzenie siewek i sadzonek.

Jak długo trzymać nową roślinę w kwarantannie?

Ogród Botaniczny w Missouri zaleca dwa do trzech tygodni, a RHS przy wełnowcach co najmniej miesiąc. Dłuższy termin daje więcej czasu na wyklucie się szkodników z jaj, których przy zakupie nie widać.

Czy mogę opryskać rośliny w terrarium środkiem na szkodniki?

W zbiorniku ze zwierzętami nie. Skóra płazów przepuszcza substancje chemiczne znacznie łatwiej niż skóra ssaków. Roślinę leczysz poza terrarium, płuczesz i odstawiasz do kwarantanny.

Skąd wiem, czy na liściu siedzi żywy tarcznik?

Podważ tarczkę. Żywego owada poznasz po miękkim ciele pod pancerzykiem, czasem razem z drobnymi jajami podobnymi do ziarenek piasku. Martwe tarczki potrafią trzymać się liścia jeszcze długo po śmierci owada.

Co mogę zrobić, żeby szkodniki nie wróciły?

Każdą nową roślinę przepuszczaj przez kwarantannę, nie przelewaj podłoża i nie przesuszaj powietrza. Regularnie oglądaj spód liści i rozety, bo kilka owadów usuniesz palcem, a przy dużej kolonii często prościej wyrzucić roślinę.

Podsumowanie

Większość szkodników trafia do terrarium na nowych roślinach, więc zaczynaj od kwarantanny. Ziemiórki biorą się z przelanego podłoża, przędziorki i wciornastki z suchego powietrza, a wełnowce i tarczniki chowają się w kątach liści. Roślinę z problemem leczysz poza zbiornikiem, a po wszystkim warto przesadzić ją do świeżego Rainforest Substratu. Na pierwsze tygodnie po przesadzeniu jest Terra Nutrition EasyStart, nawóz z auksynami, które wspierają ukorzenianie.