Nawożenie roślin w terrarium: kiedy jest potrzebne, czym i jak często

Nawożenie roślin w terrarium ma sens dopiero wtedy, gdy zbiornik jest dojrzały, rośliny są ukorzenione i aktywnie rosną, a podłoże pracuje od kilku miesięcy. W świeżo założonym terrarium nawóz nie jest potrzebny i zwykle szkodzi bardziej, niż pomaga, bo nowe podłoże ma jeszcze własny zapas składników, a korzenie dopiero budują zasięg.

Dlaczego podłoże w terrarium przestaje karmić rośliny

Dobre podłoże tropikalne nie jest obojętną watą do trzymania korzeni. Kora, sphagnum i ściółka rozkładają się powoli i przez wiele miesięcy oddają roślinom makro oraz mikroelementy. Kłopot w tym, że terrarium to nie kawałek lasu, tylko jego wycinek zamknięty w szkle.

W lesie deszczowym na dno spada codziennie nowa ściółka, a deszcz przynosi pył i związki azotu. W zbiorniku o pojemności 60 litrów masz kilkanaście litrów podłoża, kilkanaście roślin i zero dopływu z zewnątrz, a woda ze zraszania spływa do warstwy drenażowej i zabiera rozpuszczone jony. Po roku takiej pracy ten sam Rainforest Substrat, który na starcie karmił rośliny sam z siebie, jest po prostu wypłukany.

Objawy widać wcześniej, niż większość osób kojarzy je z nawożeniem:

• najstarsze liście żółkną i są zrzucane, a nowe wychodzą drobniejsze, bo azot jest w roślinie ruchliwy i przy niedoborze wędruje ze starych liści do młodych,
• kolory blakną, a czerwone i różowe wybarwienie begonii czy soneril schodzi do zwykłej zieleni,
• roślina żyje, ale od kilku miesięcy nie przyrasta.

Zanim sięgniesz po nawóz, wyklucz prostsze przyczyny. Zbite i przelane podłoże, za mało światła albo za niska wilgotność dają dokładnie te same objawy, a nawóz ich nie naprawi. O tym, jak zbudować podłoże, żeby pracowało długo, pisaliśmy w artykule o podłożu do terrarium tropikalnego.

Kiedy nawożenie roślin w terrarium jest potrzebne, a kiedy szkodzi

Oś czasu sprawdzona na naszych zbiornikach.

Pierwsze trzy do sześciu miesięcy. Nie nawozisz. Świeże podłoże ma własny zapas, a rośliny w tym czasie budują system korzeniowy, nie masę liści. Nawóz podany teraz w większości mija korzenie i zostaje w podłożu jako sól.

Od pół roku do roku. Obserwujesz. Jeśli rośliny rosną, wybarwiają się i wypuszczają nowe liście, nie ruszasz nic.

Powyżej roku, w mocno obsadzonym zbiorniku. Regularne nawożenie zaczyna mieć sens i wchodzi do stałej pielęgnacji, tak samo jak przycinanie.

Warunek jest jeden i twardy: karmimy roślinę ukorzenioną, która rośnie. Roślina stojąca w miejscu potrzebuje diagnozy, nie dokarmiania. Zwykle winne jest światło, wilgotność albo przelane podłoże, a nawóz tylko dokłada problemów.

Osobna sprawa to przenawożenie, w terrarium groźniejsze niż w doniczce. Doniczkę przelewasz wodą i sole uciekają przez otwór w dnie. W terrarium nadmiar nie ma dokąd uciec: zostaje w podłożu, podnosi zasolenie, a nadmiar azotu i fosforu w wilgotnym, oświetlonym pudełku kończy się glonami i sinicami. Zielony nalot na szybie tydzień po nawożeniu to nie zbieg okoliczności.

Rośliny ukorzenione i epifity: dwa różne sposoby karmienia

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu wszystkich roślin jednakowo. W jednym terrarium masz zwykle dwie zupełnie różne grupy.

Rośliny ukorzenione, czyli begonie, fitonie, paprocie, aroidy, peperomie, fikusy, pipery i sonerile, pobierają składniki korzeniami z podłoża. Nawóz podaje się im przez podlanie podłoża przy strefie korzeniowej i tylko tak.

Epifity, czyli tillandsje i część bromelii, w naturze siedzą na korze i gałęziach. Ich korzenie pełnią głównie rolę czepiaków, a wodę i sole mineralne roślina pobiera powierzchnią liści, przez trichomy. Podlewanie podłoża nic tu nie daje, bo podłoża w praktyce nie ma.

Dla bromelii zalecenia ogrodnictwa uniwersyteckiego są zgodne: nawozić często, ale bardzo słabym roztworem. Wisconsin Horticulture Extension podaje rozcieńczenie do jednej czwartej, a nawet jednej ósmej normalnej dawki i zmoczenie takim roztworem podłoża, liści oraz centralnej rozety. Granulek ani skoncentrowanego preparatu do rozety nie wsypuj nigdy: to najprostsza droga do poparzenia nasady liści, gnicia i glonów w kubku.

Przy bromeliach i tillandsjach warto zerknąć w skład na dwie rzeczy. Miedź jest dla nich toksyczna i uszkadza trichomy, podobnie działa nadmiar boru. Azot w formie mocznika jest z kolei bezużyteczny, bo mocznik musi najpierw rozłożyć się przy udziale bakterii glebowych, a epifit gleby nie ma. Terra Nutrition Complex zawiera miedzi 0,013 mg na litr, czyli ilość śladową, ale zasada zostaje bez zmian: to nawóz do podłoża, nie do rozety.

Największe zamieszanie robi neoregelia posadzona w gruncie. Ukorzeniona w podłożu jest rośliną doniczkową i podlewasz podłoże. Przyczepiona do korzenia albo do ścianki jest epifitem. Więcej o gatunkach w artykułach o neoregeliach do terrarium i o tillandsjach.

Osobny przypadek to sadzonki ukorzeniane w mchu sphagnum. Poczekaj, aż wypuszczą własne korzenie i ruszą: świeża sadzonka nie ma czym pobrać tego, co jej podasz.

Jak dawkować, jak często i czym spłukiwać

Rytm dla dojrzałego, obsadzonego zbiornika to co trzy do czterech tygodni, przy okazji zwykłej pielęgnacji. Terra Nutrition Complex podaje się przez podlanie podłoża blisko korzeni, nie przez opryskanie roślin. Preparat na liściach i szybach zostawia po wyschnięciu widoczny osad, a w zbiorniku ze zwierzętami dokłada kontakt bezpośredni.

Po podaniu nawozu delikatnie zroś terrarium wodą demineralizowaną albo z odwróconej osmozy. Kranówka nadaje się najgorzej, bo sama zostawia osad wapnia i efekt jest odwrotny od zamierzonego.

Przy małych, mocno obsadzonych zbiornikach, delikatnych gatunkach oraz tam, gdzie pracuje ekipa sprzątająca z isopodów i skoczogonków, rozcieńcz nawóz czystą wodą w proporcji jeden do jednego.

Warto wiedzieć, co się podaje. Skład to NPK 1,3 do 1 do 2,7, czyli azot 160 mg na litr, fosfor w przeliczeniu na P₂O₅ 120 mg i potas jako K₂O 320 mg, do tego wapń, magnez, siarka oraz komplet mikroelementów. Przewaga potasu nad azotem nie jest przypadkiem. W terrarium światła jest zwykle mniej niż w szklarni, a nadmiar azotu przy słabym oświetleniu daje wybujały, wiotki przyrost i wydłużone międzywęźla, czyli dokładnie to, czego w gęstej aranżacji nie chcesz.

Dawkę dopasuj do objętości zbiornika, liczby roślin i tempa wzrostu, ale jedna zasada obowiązuje zawsze: większa dawka nie przyspiesza wzrostu. Roślina pobierze tyle, ile przerobi przy danym świetle i temperaturze, a reszta zostanie w podłożu i będzie pracować przeciwko tobie.

Nawóz a zwierzęta: skóra płaza to nie skóra ssaka

Jeśli w terrarium mieszkają drzewołazy, rzekotki albo inne płazy, sposób podania nawozu przestaje być kwestią estetyki.

Skóra płaza jest zbudowana inaczej niż nasza i inaczej niż skóra gada. W pracy opublikowanej w PLOS ONE w 2009 roku autorzy podają, że warstwa rogowa naskórka u żaby ma około 2 mikrometrów, a u świni około 20, czyli jest mniej więcej dziesięciokrotnie cieńsza. Brakuje w niej też uporządkowanych blaszek lipidowych, które u ssaków stanowią właściwą barierę. Skóra płaza musi pozostać przepuszczalna, bo bierze udział w oddychaniu i w regulacji gospodarki wodnej oraz jonowej. Ta sama cecha sprawia, że wszystko, co znajdzie się na jej powierzchni, ma bardzo krótką drogę do środka.

Stąd zestaw zasad, których nie warto negocjować:

• nawóz podajesz do podłoża, nigdy na zwierzę i nigdy jako oprysk całego zbiornika,
• drzewołaz siedzi na liściu i w rozecie bromelii, więc liść świeżo spryskany nawozem oznacza kontakt bezpośredni przez wiele godzin,
• przy ekipie sprzątającej podawaj roztwór rozcieńczony jeden do jednego,
• Terra Nutrition Complex jest opracowany do zbiorników zamieszkanych przez gady, płazy i bezkręgowce, ale o bezpieczeństwie decyduje sposób podania, nie etykieta.

Nawozy ogrodnicze pod terrarium ze zwierzętami po prostu się nie nadają: bywają na moczniku, miewają dodatki, których nikt nie sprawdzał pod kątem płazów, i nikt nie projektował ich z myślą o tym, że ktoś będzie po nich chodził brzuchem. O wymaganiach samych żab pisaliśmy przy okazji terrarium dla drzewołazów.

Nawożenie roślin w terrarium: pięć błędów, które kosztują kolekcję

1. Nawożenie świeżo założonego zbiornika. Nowe podłoże ma zapas na miesiące, a rośliny dopiero się ukorzeniają. Efektem jest sól w podłożu i glony na szybach, nie szybszy wzrost.

2. Oprysk zamiast podlania. Nawóz rozpylony po zbiorniku ląduje na liściach, szybach, dekoracjach i zwierzętach. Po wyschnięciu zostaje osad, a przy płazach dochodzi ryzyko opisane wyżej.

3. Nawóz wprost do rozety bromelii. Kubek bromelii to nie doniczka. Skoncentrowany preparat parzy nasadę liści, wywołuje gnicie i zaprasza glony, a w zbiorniku z drzewołazami rozeta bywa miejscem składania jaj.

4. Nawóz ogrodniczy prosto z półki. Mocznik jest bezużyteczny dla epifitów, miedź i bor im szkodzą, a skład bywa dobrany pod pelargonie, nie pod tropikalne runo w zamkniętym pudełku.

5. Zwiększanie dawki, gdy nie widać efektu. Brak reakcji prawie zawsze oznacza, że wąskim gardłem jest światło, temperatura albo stan korzeni. Dokładanie nawozu w takiej sytuacji to leczenie objawu, którego nie ma.

Czy terrarium bioaktywne też trzeba nawozić?

Tak, tylko później i ostrożniej. Ekipa sprzątająca przerabia odchody i obumarłe liście, więc część składników wraca do obiegu, ale nie w komplecie i w mocno obsadzonym zbiorniku po roku i tak pojawia się niedobór. Przy isopodach i skoczogonkach podawaj roztwór rozcieńczony jeden do jednego.

Po jakim czasie od założenia terrarium można zacząć nawozić?

Najwcześniej po trzech do sześciu miesiącach, i tylko jeśli rośliny są ukorzenione oraz widocznie rosną. W praktyce pierwsza dawka wypada zwykle pod koniec pierwszego roku.

Czy nawóz zaszkodzi isopodom i skoczogonkom?

Przy prawidłowym podaniu nie. Nawóz trafia do podłoża, nie na zwierzęta, a przy drobnych bezkręgowcach stosuje się słabszy roztwór. Ryzyko pojawia się przy opryskiwaniu zbiornika i przy dawkach zwiększanych na własną rękę.

Czy tillandsje można nawozić tym samym preparatem co rośliny w podłożu?

Nie w ten sam sposób. Tillandsja pobiera składniki liśćmi, więc podlewanie podłoża nic jej nie da. Epifity karmi się bardzo słabym roztworem nanoszonym na liście, rzędu jednej czwartej do jednej ósmej dawki, bez mocznika i nadmiaru miedzi.

Po czym poznać, że przesadziłem z nawozem?

Najszybciej odzywają się glony i sinice: zielony albo sinozielony nalot na szybach, mchu i korzeniach w ciągu tygodnia lub dwóch. Później dochodzą przypalone końcówki liści i biały osad na podłożu. Wtedy przerywasz nawożenie na kilka miesięcy, a przy mocnym zasoleniu wymieniasz górną warstwę podłoża.

Podsumowanie

Nawożenie roślin w terrarium jest zabiegiem dla zbiorników dojrzałych, nie dla świeżo posadzonych. Liczą się trzy rzeczy: poczekać, aż rośliny naprawdę tego potrzebują, rozróżnić rośliny ukorzenione od epifitów i podawać preparat do podłoża, a nie na wszystko dookoła. Reszta to obserwacja, bo terrarium samo pokazuje, kiedy brakuje mu składników i kiedy dostało za dużo. Jeśli dopiero składasz zbiornik, zacznij od dobrego podłoża, a o nawozie pomyśl za kilka miesięcy.